على آقا نورى

114

خاستگاه تشيع وپيدايش فرقه هاى شيعه در عصر امامان ( فارسى )

آنچه سعد اشعرى دربارهء تقسيم شيعه پس از وفات امام رضا عليه السّلام به پنج گروه گفته ، اين موضوع را تأييد مىكند كه در بين آنها فرقه‌اى به نام اماميه وجود نداشته است : سعد اشعرى در وصف آن فرقه از شيعه ، كه امامت محمّد بن على الجواد عليه السّلام ، ( شهادت 220 ه ) را پذيرفتند ، چنين مىگويد : " آنها پيرو وصيت و شرع اصلى بودند . " بنابراين ، مىتوانيم آنها را پيشينيان اماميه و يا جعفريه و يا قطعيه معرفى نماييم ، اما تا زمان وفات امام جواد عليه السّلام به اين اسم ناميده نشده بودند . و پس از وفات امام جواد عليه السّلام ياران و اصحابى كه بر امامتش باقى و استوار بودند ، امامت فرزندش و وصى او يعنى على بن محمّد معروف به هادى عليه السّلام را پذيرفتند و همين‌طور ادامه دادند تا زمان وفات على بن محمّد ، و از آنجا كه شهادت امام على بن محمّد در سال 254 ه بوده است و نيز از جمله امامان دوازده‌گانه و وصى پدرش بوده بايد گفت : شيعيان او ، اگرچه در زمان حيات او به اين نام شهرت نداشتند ، امّا بعدها به " اماميه " معروف شدند . پس از شهادت امام هادى عليه السّلام امامت به فرزندش حسن ، معروف به « عسكرى » منتقل گرديد . سعد اشعرى مىگويد : « كليهء ياران على بن محمّد امامت فرزندش حسن بن على را پذيرفتند . » و چون رحلت امام حسن عسكرى عليه السّلام در سال 260 هجرى بوده بايد گفت : شيعيان او تا آن تاريخ به « اماميه » شهرت نيافته بودند . « 1 » بنابراين تحليل ، بسيار طبيعى مىنمايد كه ارادهء مفهوم شيعهء اثنىعشرى ( دوازده امامى ) از كاربرد اصطلاح « امامى » مربوط به زمانى باشد كه دوازده امام و پيروان آنها وجود خارجى و تاريخى پيدا كرده باشند . از اين‌رو ، ملاحظه مىكنيم برخى از فرقه‌شناسان كهن همچون نوبختى و سعد اشعرى عنوان « اماميه » را در گزارش‌هاى خود از فرقه‌هاى شيعى پس از شهادت امام حسن عسكرى عليه السّلام و آغاز غيبت

--> ( 1 ) . نك : فياض ، ص 77 - 79 و ص 87 - 89 .